De Wetten Van De Wereld

Auteur: Mickaël Launay


Een boek over wiskunde, geen wiskundeboek. In 'Wetten van de Wereld' vertelt Launay aan de hand van persoonlijke ervaringen, uitstappen en virtuele reizen naar het verleden, met link naar vandaag, over het ontstaan, evolutie, groei en bloei van wiskunde. 

Een beetje atypisch begint zijn verhaal met symmetrie op friezen van aardewerk uit Mesopotamië, als voorbeeld dat wiskunde echt overal is zonder dat we er ons van bewust zijn.

Al snel stapt de schrijver over naar het ontstaan van getallen. Iedereen weet dat tellen één van de basisactiviteiten is van wiskunde. Maar tellen en getallen zijn niet hetzelfde. Het heeft eeuwen geduurd voor wij als mensen het getal hebben los gemaakt van een voorwerp: een schaap of een koe of brood, graan, ... . De volgende stap zijn de onvermijdelijke de oude Grieken en hun meetkunde met Plato en Pythagoras op kop. De platonische lichamen en rechthoekige driehoeken passeren de revue. De 'Elementen' van Euclides worden aangehaald als - terecht - basiswerk, met axioma's en stellingen met bewijs, van de meetkunde. De inhoud van dit werk wordt tot op vandaag nog op onze schoolbanken gebruikt. 

Meetkunde en meetkunde van de cirkel brengt ons onvermijdelijk bij Pi en later ook bij Phi. De bepaling van de waarde van beide getallen wordt door Launay op heel begrijpelijke wijze uit de doeken gedaan. Al was het voor de oude wiskundigen een huzarenstukje. 

Wat later gaat het over de komst van het getal '0' en de negatieve getallen. Het erkennen van het bestaan ervan en het aanvaarden heeft honderden jaren geduurd. Dat heeft het ontstaan van wat we nu vergelijkingen en bij uitbreiding de algebra echter niet in de weg gestaan. De algebra heeft vanaf dan de meetkunde verdrongen. Al is verdringen een verkeerd woord. Meetkunde en Algebra blijken twee kanten te zijn van dezelfde medaille.

In de zeventiende eeuw verandert de wiskunde van een praktische en beschrijvende tool naar een krachtigere en voorspellende functie. De baan van planeten en projectielen kon plots berekend en voorspeld worden. Daardoor werden berekeningen ingewikkelder. De eerste automatische rekenmachines als voorloper van de computer was een feit.

De Wetten van de Wereld van Launay is voor iedereen het lezen waard. Het gaat over wiskunde maar het is geen wiskunde. Dit werk laat duidelijk zien dat een groot deel van de wiskunde ontdekt en ontstaan is in de Arabische en Indische wereld. De inbreng van Europa (op de oude Grieken na maar hun invloed reikte meer naar Egypte en het Midden-Oosten dan naar het westen) was beperkt en wordt pas relevant op het einde van de Middeleeuwen. Launay maakt ook duidelijk wat de kracht van wiskunde is en dat wiskunde de taal van de natuur is. We kunnen de natuur er niet enkel mee beschrijven maar ook voorspellen.

Uiteraard is dit boek geen volledig overzicht van de wiskunde. Dat zou ook niet mogelijk zijn. De belangrijkste mijlpalen worden aangehaald. Het wordt zonder meer duidelijk dat zonder wiskunde er geen wereld zoals wij die kennen mogelijk is.

De vrouw in het zwart

Auteur – Susan Hill

De eerste boek dit jaar gelezen en als voorbereiding van een toneelstuk, dit werk van Susan Hill.

De jonge jurist Arthur Kripps krijgt de opdracht op de begrafenis van Alice Drablow om haar nalatenschap uit te zoeken. Tijdens de dienst vangt hij een glimp op van een jonge vrouw die geheel in het zwart gekleed is. Wanneer hij naar het platteland reist en vertoeft in het huis van de overledene om de papierwinkel uit de doeken te doen, duikt de dame in het zwart weer op. Haar verschijning gaat gepaard met angstaanjagende geluiden van een kinderkreet en het gehinnik van een pony.

Arthur bijt zich vast in de zaak en beetje bij beetje komt hij achter de geschiedenis van de vrouw in het zwart, maar niet zonder dat hij bij momenten doodsangsten uitstaat. Zij lijkt het wel op hem gemunt te hebben. Het einde is zowel verrassend als luguber.

Een perfect vertelt verhaal door de schrijfster en een mooie beschrijving van het landelijk Engeland.

Wie van spookverhalen houdt, dit is er een.

The Periodic Table

Auteur: Eric R. Scerri
























2019 is het internationale jaar van het periodiek systeem (IYPT). De aanleiding is de 150ste verjaardag van het periodiek systeem van elementen, bij ons beter bekend als 'de Tabel van Medeleev'. 

De auteur, Eric Scerri is scheikundige en docent aan de Universiteit van Califonië in Los
Angeles, de befaamde UCLA. Daarnaast is hij wetenschapsfilosoof en schrijver van boeken over wetenschap, hoofdzakelijk scheikunde en vooral over het Periodiek Systeem. Hij is dan ook gespecialiseerd in de geschiedenis van de tabel.

In zijn, Engelstalig, boek 'The Periodic Table', kom je te weten dat de tabel van Mendeleev of het Periodiek Systeem, niet 'overnight' in de geest van de Rus Dmitri Mendeleev is ontstaan. Verschillende andere wetenschappers gingen hem voor en stelden verschillende vormen van een periodiek systeem van elementen voor. De ene al verdienstelijker dan de andere. Dat Medeleev alle credits krijgt is dus niet helemaal terecht, maar het moet gezegd, de kracht van zijn tabel is het voorspellend karakter ervan, wellicht samen met zijn flamboyante persoonlijkheid. 

Naast de geschiedenis en het ontstaan van 'De Tabel' Leer je ook de diepere betekenis ervan, tot op kwantummechanisch niveau. Het wordt ook duidelijk dat de periodiciteit van groot belang is en een fundamenteel natuurconcept is waar je niet onderuit kan. Op het einde van het boek krijg je een overzicht van alle artificiële elementen en hun ontdekking.

The periodic Table is één van de helderste boeken over scheikunde die ik ken. Een aanrader voor iedereen die de fundamenten van de scheikunde wat beter wil leren kennen.

De Antwoorden op de Grote Vragen

Auteur: Stephen Hawking


Dit boek van de wereldberoemde fysicus en kosmoloog Stephen Hawking is postuum gepubliceerd.

'De Antwoorden op de Grote Vragen' is bij uitstek het meest leesbare en begrijpelijke boek van Hawking. Dat komt omdat hij hier geen (nieuwe) wetenschappelijke theorieën voorstelt maar zijn visie over wat hij de belangrijkste thema's vindt die ons vandaag bezig houden.

Alhoewel het uiteraard gaat over kosmologie, zwarte gaten, ruimte en tijd laat Hawking ook zijn licht schijnen over zaken die niet direct tot zijn expertise behoren. Zaken zoals onder meer God en religie, kunstmatige intelligentie, politiek en klimaat. Je merkt dat hij niet over al deze onderwerpen even diepgaand schrijft als over het ontstaan van het heelal. Dit betekent niet dat wat hij zegt niet zinvol is. Verre van! Hij benadert deze onderwerpen op een heel intelligente manier met veel kennis van zaken. Je zal hem niet betrappen op onjuistheden of oppervlakkigheid. Vooral hoofdstuk 7 over de vraag of wij onze aarde zullen overleven of niet, is hij heel stellig. We zijn de aarde kapot aan het maken door milieuvervuiling, broeikasgassen, nucleaire dreiging, migratie en oorlogen. Zijn inzichten zijn duidelijk en zo helder geformuleerd dat ze af en toe naar de keel grijpen. Ondanks alles blijft Hawking een eeuwige optimist. Hij ziet in alles mogelijkheden en bedenkt oplossingen of tenminste een aanzet daartoe. Hij is ervan overtuigd dat intelligentie en technologie oplossingen zullen bieden voor veel problemen. Vooral artificiële intelligentie dicht hij een grote toekomst toe. Zijn inzichten hierover en over de evolutie van de mens als soort zijn op z'n zachtst gezegd apart.

Wij zijn het klimaat

 

Auteurs: Anuna De Wever en Kyra Gantois (Jeroen Olyslaegers)

Spijkers met koppen! Dat vat het boek van bosbrossers Anuna en Kyra helemaal samen. In dit boekje bundelen de jonge klimaatactivisten drie brieven. Een eerste gericht aan politici en beleidsverantwoordelijken, die ze op hun verantwoordelijkheden wijzen. Een tweede aan ouders en grootouders van vandaag die een serieuze veeg uit de pan krijgen  en een derde brief aan hun eigen generatie tieners en twintigers die aangemoedigd worden en de non-believers en schop onder hun kont geven.

Elke paragraaf, bijna elke zin, slaat een keihard argument recht in je gezicht waarom we dringend iets moeten doen aan de klimaatopwarming. De brieven zijn geschreven in een directe, jonge, onbedwongen stijl. Niet altijd correct taalgebruik, soms jongerentaal of 'slang'. Maar dat mag. Het komt zelfs de boodschap ten goede.

De brievenschrijfsters komen met tonnen argumenten. Duidelijk, direct. Ze draaien niet om de pot. Er valt geen speld tussen te krijgen. Hun redeneringen zijn zo duidelijk dat het bij iedereen direct binnenkomt. Daardoor leest het ook als een trein.

Ik heb dit boekje gelezen op de luchthaven. Op het vliegtuig heb ik me de hele tijd ongemakkelijk gevoeld door mijn ecologische voetafdruk.

Titel: Waarom ik al heel mijn leven GROEN stem
Auteur: Karel Michiels

Ondanks de titel is dit boek geen pamflet voor Groen, geen boek over het partijprogramma, geen lofzang over het groene gedachtegoed, geen verkiezingspropaganda, geen partijstandpunt, ook geen partijpublicatie. Juist dat maakt het zo interessant.

De auteur beweert zelfs geen lid te zijn, en ook nooit geweest, van Groen of AGALEV. Dat kan je natuurlijk niet weten maar waarom zou hij erover liegen? Karel Michiels beschrijft het levensverhaal van de groene beweging van in de jaren '70 van de vorige eeuw tot nu. Dat verhaal loopt samen met zijn eigen levensverhaal. Michiels was één van de eerste adepten van pater Luc Versteylen, de stichter van de groene beweging, van Anders gaan Leven (niet de partij, wel de beweging, van de Groen Fietsers en (mede)organisator van tal van milieuacties zoals die tegen het duwvaartkanaal. Ja, Luc Versteylen was pater. De groene beweging heeft diepe christelijke wortels. Waarom dat vandaag niet meer zo is wordt duidelijk beschreven. Tussendoor ontdek je dat burgeracties en burgerprotest, op lokaal en/of federaal niveau, wel degelijk resultaten kunnen opleveren. Zeer actueel in het licht van de gele hesjes en klimaatspijbelaars.

Je leert ook de tegenslagen kennen, en de menselijke kantjes. Ook in de groene beweging waren/zijn er ego's. De discussies tussen de realo's en de fundi's, de keuzes die werden gemaakt, de stap van beweging naar partij, de opkomst, groei, pijnpunten, neergang,... alles komt voorbij. Het leuke is dat dit geschreven is door iemand die dicht genoeg bij de hoofdrolspelers staat of stond maar er net ver genoeg van af om het te objectiveren. Karel Michiels vertelt alles door een persoonlijke bril, hoe hij de evolutie als jongeling, jong volwassene en volwassene heeft meegemaakt en beleefd. Hij is het duidelijk niet altijd eens met de beweging of partij, zet zichzelf dan weer in het kamp van de fundi's, dan weer bij de realo's. 

Kortom, een interessant boek over een kleurrijk deel van de Belgische (Vlaamse) politieke geschiedenis.

Een aanrader.

Seven Brief Lessons on Physics

Rovelli kiest zeven onderwerpen uit de actuele fysica waarvan hij vindt dat ze belangrijk zijn of de wetenschappelijke wereld bezig houden. De keuze is natuurlijk persoonlijk en ieder fysicus zal zo wel z'n eigen belangrijke thema's hebben maar over de keuze van Rovelli bestaat, vermoed ik, wel een zekere consensus. De thema's die hij kiest zijn relativiteitstheorie, kwantummechanica, kosmologie, deeltjesfysica, structuur van de ruimte(tijd), en tot slot, tijd en warmte.

Inderdaad stuk voor stuk interessante onderwerpen. Carlo Rovelli noemt de onderwerpen die hij behandelt lessen. Dit predicaat doet vermoeden dat hij de discussie die er over deze thema's woeden uit de doeken doet en verklaard. Wie dat verwacht blijft een beetje op z'n honger zitten. Meer dan een tipje van de sluier oplichten is het meestal niet. Wellicht in een poging om ook lezers die geen enkele voorkennis hebben niet direct af te schrikken. 

Titel: Seven Brief Lessons on Physics
Auteur: Carlo Rovelli





Een verdienstelijke poging maar als je echt wil weten wat de moderne fysica bezig houdt zal je toch elders terecht moeten.