Enigma

Auteur: Robert Harris

             Deze roman komt uit dezelfde hand van de schrijver als Imperium, Lustrum en Pompeii, (zie aldaar).

Het verhaal speelt zich af tegen WO II (zoals Captain Corelli’s Mandoline of Wieg van mijn vijand, zie bespreking aldaar) maar is niet echt een oorlogsboek.

Voor wie de Enigmamachine niet kent (dan is dat een gat in je geschiedenis), dat was een soort typemachine maarmee de Duitsers teksten mee kon versleutelen. Het bevatte drie –later vier- rotors, telkens men een letter indrukte versprongen de rotors en gaven ze de versleutelde letter naar gelang de daginstelling. Zo zou het woord ‘bespreking’ met de daginstelling vandaag er als volgt uitzien (voorbeeld) DHEVN OPAMI en dag nadien KQLRN CVOEG. Totaal geen overeenkomst. De combinaties met de rotors zorgden voor een theoretisch aantal mogelijkheden van ongeveer tien tot de drieëntwintigste. De Britse onderzoekers onder leiding van de briljante wiskundige  Alan Turing kwamen erachter dat er ‘slechts’ twee miljoen mogelijkheden waren. Turing construeerde ‘bombes’, snel draaiende assen die speurden naar  een mogelijke begrijpbaar tekenreeks. Eigenlijk waren dit de voorlopers van de eerste mechanische computers. Later tijdens de oorlog zou men deze taak door een elektronenbuis laten doen, wat niet alleen veel sneller was  maar waardoor de eerste echte computer een feit werd. (De Amerikanen hebben altijd beweerd dat zij de eerste waren, tot de geheime documenten van Bletchley Park in de jaren ’70 vrijkwamen en men zo kon bewijzen dat de Britten de eerste waren.)

In Bletchley Park hadden de onderzoekers onder de codenaam Ultra een project opgezet om de Enigmacode te breken. Deze verkregen Ultra-informatie was zeer nuttig –zo niet levensbelangrijk- op de Atlantische Oceaan, waarover vrachtschepen in konvooi vanuit de US en Canada onmisbare voorraden naar de Britse en Sovjet-Russische bondgenoten vervoerden. Na een moeilijke beginperiode braken de experts in Bletchley Park bijna routinematig de Kriegsmarinecodes. Omdat nu de posities van de U-boten bekend waren, konden de konvooien uit de buurt van de U-boten gehouden worden.

De bevelhebber van de Duitse duikbootvloot, admiraal Karl Dônitz werd achterdochtig door de tanende resultaten van zijn U-boten, hij dacht dat er spionnen in het spel waren. De Duitse inlichtingendienst, de Abwehr verzekerde hem ervan dat Enigmacode onbreekbaar was. Aan cryptoanalyse van de berichten had hij niet gedacht.

In februari 1942 werd het Enigma-M4-model met vier rotors ingevoerd. De nieuwe gecompliceerde code, die in Bletchley Park de codenaam Shark (Haai) kreeg, veroorzaakte een grote crisis bij de codebrekers. Bovendien waren in januari van dat jaar nieuwe Wetterkurz-schlüssel-codeboeken in gebruik genomen, waardoor Bletchley Park vrijwel geen aanknopingspunten meer had.

Tegen deze achtergrond speelt de roman af. Tom Jericho is een geniale cryptoanalyticus en wordt door zijn chef uit ziekteverlof (hij was overwerkt) geroepen om de crisis mee te helpen oplossen omdat zojuist de Duitsers de nieuwe code Shark (Haai) hadden ingevoerd. In flash backs komen we te weten dat hij zonet een relatie had met een mooi blond meisje, Claire, die in barak 3 werkte, (in Bletchley Park werden de afdelingen benoemd onder ‘barak’ en een nummer) terwijl hijzelf in barak 8 dienst deed. Tom weet waar haar sleutel verborgen ligt en omdat hij haar maar niet kan bereiken, doorzoekt hij haar huis en vind enkele onontcijferde  Enigma-berichten. Rond dezelfde tijd verdwijnt Claire spoorloos en verandert de sleutel van Enigma. Is het toeval of is Claire, die beroepshalve uitstekend Duits spreekt, een spionne die voor de Duitsers werkt ?

Intussen is er een gigantisch konvooi handelsschepen met noodzakelijke proviand, erts en wapens onderweg met een groot aantal burgers en militairen aan boord, richting Groot-Brittannië. Ultra onderschept de radioberichten dat U-boten vertrokken zijn uit Europese havens om het konvooi te kelderen. Ze berekenen dat ze slechts 2 dagen hebben om de ‘Shark’ te breken. De Britse geheime dienst onderzoekt de verdwijning van Claire en de bevindingen en verdachtmakingen wijzen ook naar Tom. Tom ziet zich genoodzaakt om zelf op onderzoek uit te gaan.

Een schitterende roman die niet alleen haarscherp het armoedig leven schetst tijdens WO II, maar ook dat de Britten, de Russen en de Amerikanen niet zulke grote vriendjes waren die de geschiedenis ons dikwijls wil laten geloven, kortom de historisch achtergrond wordt feilloos beschreven, Alan Turing speelt slechts een klein rolletje is deze spannend no-nonsens thrilller nochtans komt het ‘spannende’ in het boek niet rechtstreeks van de gebeurtenissen op zich, maar vooral van een onbekende dreiging.

Tom, de andere cryptoanalisten, Claire, de figuren van de Britse geheime dienst en het verhaal zelf, is natuurlijk verzonnen.

Robert Harris vond ik al uitstekend in Pompeii en in Imperium. Maar Enigma is misschien nog wel sterker geschreven, bij mij duikt deze roman in de top twintig boeken aller tijden.