Het lied van de grotten

Auteur: Jean Auel

Hoe begin je aan boekbespreking van een 770 bladzijden tellend turf ? Om te beginnen is het boek niet een complete afgang geworden, zoals in de eerste lezersbrieven werd geschreven die kort na het verschijnen van het zesde– en wel degelijk definitief – laatste deel van de saga van de aardkinderen, de toon aangaven. Alhoewel ik de ontgoochelde lezers, die slechts een paar hoofdstukken ver waren, wel kan begrijpen, onmiddellijk daarover meer.

“Land of the painted caves” heet de oorspronkelijke titel. Op het eerste zicht een onbegrijpbare vertaling maar als je boek uit hebt, kan je inkomen wat de vertalers bedoeld hebben. Anderzijds zou “het land van de beschilderde grotten” en even goede titel kunnen geweest zijn, maar dat dan toch even terzijde.

“Het lied” begint heel spannend. Een groep reizigers, waaronder de protagonisten Ayla, Jondolar en de voornaamste leiders, stuiten op een grote groep holenleewen die hen de weg versperren. Door een doordacht aanvalsplan, slagen ze erin om het alfamannetje en het alfawijfje te doden, waardoor ze de enorme carnivoren op de vlucht kunnen jagen. Maar na dit eerste indrukwekkende hoofdstuk valt het boek stil. De Zeladoniërs (Jondolars volk) gaan zoals elk jaar naar de Zomerbijeenkomst, waar verbintenissen (soort huwelijk) worden aangegaan tussen de verscheidene grotten, jachtpartijen worden georganiseerd (om de wintervoorraden op peil te brengen) en waar de Zeladoni’s (de geestelijke leiders en medicijnvrouwen) gezamenlijk De Moeder (god) vereren. Ayla is inmiddels acoliet (leerling) van de Zeladoni geworden. Hoewel zij slechts leerling is, overklast ze op verscheidene terreinen de leer en de kennis van de Zeladoni’s en dat terwijl haar eigen Zeladoni van de negende grot de Eerste is om De Moeder te dienen (wat zoveel betekent als het opperhoofd van alle Zeladoni’s)

Alleen heeft Ayla weinig kennis van psychologische processen tussen de mensen en dat zal later in het boek haar zuur opbreken. Maar zoals gezegd er gebeurt niets. Eigenlijk worden deel 1 tot deel 5 opnieuw verteld, doordat Ayla, Jondolar, de mensen en de Zeladoni’s verhalen aan elkaar vertellen die men allemaal gelezen heeft in de vijf voorgaande delen. Dan besluit de Eerste om Ayla’s opleiding verder af te werken. Daarvoor dient ze, samen met een delegatie, ver afgelegen grotten en heilige plaatsen (beschilderde grotten, type Lascaux) te bezoeken. Ellenlange pagina’s worden er ‘verspild’ over de beschrijving hoe de mammoeten, holenleeuwen, reuzenherten en hyena’s op de beschilderde stenen ondergrond eruit zien. En net wanneer je denkt dat je alles reeds meermaals gehad hebt, begint het verhaal pas echt goed (maar dat pas na 350 bladzijden). Op doorreis naar een van de heilige grotten, stuit het gezelschap op de eerste misdadigers in de moderne zin van het woord. Een groepje plunderaars, verkrachters en moordenaars. Met behulp van de paarden en natuurlijk Wolf kunnen ze de mannen gevangen nemen en uitleveren aan de dichtbijgelegen grot, waar er zich net een vergadering plaats vindt van de plaatselijke Zeladoni’s. Deze geestelijke leiders geraken er niet uit of ze een doodstraf (met gif) moeten uitspreken dan wel een andere gepaste straf, tot het volk het heft in eigen hand neemt en de moordenaars doodschopt. De volgende Zomerbijeenkomst, het jaar daarop, wordt Ayla “geroepen” door De Moeder (ze krijgt een visioen door hallucinerende drank), die haar mededeelt dat haar medische zienswijze waardoor kinderen geboren worden niet door een geest maar door het “sap” van de man, de juiste is. De Zeladoni’s vinden deze nieuwe benadering zo nieuw en wereldschokkend dat dit alleen maar van De Moeder zelf is kunnen komen. Ayla wordt een volwaardige Zeladoni. Maar door haar vele medische en geestelijke interventies is ze veel van haar tent weg in het Zomerkamp. Haar inmiddels opgroeiende dochter (Jonayla) en haar man Jondolar lijden onder haar afwezigheid. Wanneer Ayla terugkeert nadat ze Jondolars oude moeder was gaan verzorgen, treft ze Jondolar aan met Marona (de plaatselijke hoer) in zijn armen. Ayla wil niet verder meer leven en bij een extreem gevaarlijk experiment met hallucinerende wortels, het kan haar toch niet meer schelen, blijft ze voor dood achter. De Eerste met al haar kennis, staat machteloos en kan haar niet meer helpen. Ayla lijkt op weg naar de volgende wereld. Hoe dan het verder afloopt laat ik aan de lezer over.

Met dit laatste zesde deel komt er een einde aan deze saga. Jean Auel is inmiddels al een eind in de zeventig en dat merk je ook een beetje. De eindeloze herhalingen in dit deel maken het geenszins tot de beste aflevering. Anderzijds zit de schrijfster in de tweede helft van het boek weer volop op haar schrijverstoel en wordt het even boeiend dan in de andere delen. Wanneer “Het lied van de grotten” 300 bladzijden minder was geweest had het een waardige afsluiter geweest. Maar Auel heeft deze kans gemist of is zoals vele ‘groten’ in hun genre, een brug te ver gegaan. Na negen jaar wachten is het ultieme laatste deel een ontgoocheling, dat zeker. Hoewel hier en daar de grootsheid ervan even opnieuw wordt geëvenaard. Dat neemt niet weg dat de vijf voorgaande delen zo geniaal zijn geschreven, om vingers en duimen af te likken, dat het een van weinige (de enige) boeken zijn die ik twee keer heb gelezen. 
PS: zie ook commentaar deel 5 (Een vuurplaats van steen)  in april 2011