Terugkeer ongewenst

Charles Lewinsky

Kurt Gerson, genaamd Gerron (1897-1944) was tijdens het interbellum een gevierd acteur (o.a. in Der blaue Engel) en filmregisseur. Hij vocht tijdens WO I in Langemarck voor zijn land en raakte er gewond. Toen was hij nog een Duitser, nu is hij dat niet meer, niet eens een mens voor de nazis.
Gerron zit met zijn vrouw gevangen in Theresienstadt. Rahm, de kampcommandant heeft hem gevraagd een film te maken. Een documentaire over het "gelukkige" leven in de jodenstad. Gerron wil de propagandafilm niet maken, maar hij heeft geen keuze, als hij "neen " zegt, (Hoe lang blijf je voor jezelf nog een mens in mensonwaardige omstandigheden?) zullen hij en zijn vrouw zich die weigering niet lang meer kunnen beklagen.  Elke week moet er immers een trein gevuld worden richting Auschwitz.

We volgen Kurt Gerron in zijn verhaal over zijn leven, zijn vrolijke jeugd met Kalle en de fantastische verhalen van zijn opa tot hoe hij uiteindelijk in het getto van Theresienstadt belandde. Soms ronduit cynisch, wanhopig, maar ook grappig of bitterzoet. Het is een meesterlijk verteld verhaal dat zich in je vastbijt en je niet onbewogen laat. In kleine details komt vaak de grootste waanzin van die vreselijke tijd boven.

Het boek gaat over mensen die echt geleefd hebben, maar het verhaal zelf is grotendeels fictie.
Na De terugkeer van de familie Meijer, alweer een geweldig boek van Charles Lewinsky.

Devil may care

           Auteur: Sebastian Faulks                                        

James Bond is back. Naar aanleiding van de 100^ste geboortedag van Ian Fleming (in 2008) schrijft de Brit Faulks een nieuw Bondverhaal.

In een buitenwijk van Parijs wordt er een man vermoord en het lijkt iets met drugs te maken te hebben, kort daarop verdwijnt er een Brits lijntoestel ergens boven Iran. Ogenschijnlijk lijken beiden zaken niets met elkaar van doen te hebben. James Bond wordt erop uitgestuurd om het een en ander te onderzoeken en hij komt er al snel achter dat de dr. Julius Gomer het verschrikkelijke plan heeft om het lijntoestel dat intussen geladen is met bommen te laten neerstorten op een Russische atoombunker. Bijna zeker zouden de Russen represailles uitvoeren op Britse steden en dat is precies Gomers’ bedoeling. 

Dan is er nog Scarlett een bloedmooie donkerharige vrouw die Bond smeekt om haar tweelingzus uit de handen van Gomer te halen en dat laat Bond niet onberoerd. Scarlett die op de meeste onmogelijke momenten opduikt, doet Bond twijfelen of ze niet een dubbel spion is. Tot ze beiden worden gevangen genomen in het complex van de misdadiger. Dan krijgt Bond de opdracht, onder dwang, om het lijntoestel te besturen richting Rusland. Zal hij erin slagen om een (atoom) oorlog te voorkomen en wat moet hij met Scarlett en haar al even knappe zuster ?

De ingrediënten zijn uiteraard bij voorbaat gekend. De onoverwinnelijke Bond, knappe vrouwen, een halfgare genie met moordlustige plannen, overgoten met een sausje Britse flegmatieke humor. Het moet gezegd Faulks weet goed dit recept en de stijl van Ian Fleming te benaderen. De (inter)nationale kritieken zijn lovend voor deze roman en als Bond liefhebber kan ik dit alleen maar beamen. Faulks’ Bond is kwetsbaarder maar ook meedogenlozer en soms zelfs spannender dan het origineel. Een geslaagde adaptatie en het geheel leest als een thriller.

Eva Braun

          Auteur: Heike B.  Görtemaker                                                                      

Als ondertitel: Leven met Hitler. Nogmaals een biografie, maar deze keer aan de andere zijde van het front, over Hitlers’ minnares, annex vrouw. De (Duitse) schrijfster slaagt erin om tegen het zoveelste vertelde verhaal van de Tweede Wereldoorlog, toch nog iets aan toe te voegen: het leven van de hogere officiersvrouwen op de Obersalzberg en dan in het bijzonder dit van Eva Braun. Het sprookje of de Nazi-propaganda dat Eva Braun nergens van wist en ze ‘alleen maar’ Hitlers’ liefje was, wordt in dit werk duidelijk doorprikt.

Historica Heike Görtemaker schudt dat beeld door elkaar, met de eerste wetenschappelijk onderbouwde biografie van het liefje van de misdadiger van de eeuw. Eva Braun was geen 'arm schaap' (Hitlers eigen woorden nochtans), en ze was ook helemaal niet zo apolitiek en onwetend als tot nu toe werd aangenomen. Integendeel: ze wist goed wat ze deed en nam haar lot in eigen handen.

Zij heeft haar plek aan zijn zijde in concurrentie met de hoge bezoekers van Hitlers’ lievelingsplekje zwaar bevochten daar op de Obersalzberg. Of was het haar voorliefde voor champagne of dure luxeproducten ? Hoe dan ook, het was een levensstijl dat niet strookte met het nationaalsocialistisch gedachtegoed en nog minder met de armoe en de ontberingen door de oorlog van de gewone Duitse burger.

Niet dat Görtemaker spijkerhard kan bewijzen dat het zo gelopen is zoals ze schrijft, maar uit talrijke getuigenissen (niet minder dat 92 bladzijden voetnoten) mogen we toch besluiten dat de schrijfster dicht tegen de waarheid zit. Voor een door een historica geschreven boek, is dit werk –mits een beetje voorkennis- best vlot leesbaar en het werpt ook een ander licht op de stereotypische omschrijving van het domme blonde liefje van de dictator.

Bittere bloemen

           Auteur: Jeroen Brouwers                                       

Grijsaard van 81 maakt tegen zijn zin een cruise over de Middellandse Zee. Als ex-rechter, ex-politicus en ex-schrijver heeft hij voldoende om op terug te zien, wat hij doet met vrolijk cynisme en opgewekt gekanker. Het voorbije leven was allerminst zonder succes, maar wat eraan ontbrak heeft zijn vereenzaamde nadagen bepaald. Aan boord ontmoet hij een vroegere leerlinge. Het eiland Corsica is het decor van enkele gebeurtenissen, die de oude man en de veel jongere vrouw een etmaal in elkaars gezelschap houden. Bittere bloemen is een roman over illusies die te vergelijken zijn met bloemen: eerst bloeien ze, dan verwelken ze zienderogen. Nog een nominatie voor de gouden boekenuil 2012. Humo en Knack prijzen deze roman de hemel in, literatuur met grote L is het zeker. Maar het is nogal een moeilijk en niet erg vlot te lezen boek geworden. Niet alleen wordt er voortdurend geschakeld tussen tijdlagen, maar ook de symboliek ontgaat ook soms de lezer. Als je nadien de recensies moet lezen of je de roman wel goed hebt begrepen dan zegt dat al genoeg. Niet zo mijn ding. Kortom: “Bittere bloemen “is een psychologische roman over dood, vergankelijkheid en verdwenen vrouwen.

Patton, een generaal in de Ardennen

         Auteur :  Ingrid Baraitre                                                              

Er is al veel geschreven over George Patton, de bekendste generaal uit de Tweede Wereldoorlog, dus je kunt je aanvragen wat deze Nederlandstalige historica (KUL) daar nog aan kan toevoegen. Baraitre's boek staat bol van feitjes, relevant en irrelevant en is gebaseerd op een zeer uitgebreid onderzoek en interviews met talloze vrienden en familieleden. Als een echte academicus geeft zij tot in de details Pattons carrière uiterst nauwkeurig weer (meer dan 719 voetnoten staven het immense opzoekwerk) maar op den duur gaat dat toch een beetje vervelen. Wat nog meer stoort is dat Baraitre moeite heeft met de compositie (of van een slechte eindredacteur). Ze rijgt verschillende fragmenten aan elkaar, zonder dat er een logisch verband tussen die fragmenten bestaat. Midden in een beschrijving over een gevecht gaat ze over op Patton’s hond Willy die cake krijgt op zijn verjaardag.

Anderzijds zijn zijn one liners en zijn gevatheid om van te snoepen. Zo zegt hij over de vijand (de Duitsers), in zijn ogen zijn het allemaal wilde Hunnen: “Take them by the nose and kick them in the ass.” en nog tal van ludieke uitspraken.

Ook komt de schrijfster vaak terug op bepaalde zaken of beloofd dat te doen en laat dat vervolgens na. Het resultaat is een onevenwichtig boek met veel onnodige herhalingen en soms langdradige passages (even doorbijten). Maar wie van Patton helemaal niets weet, zal dit werk wel op waarde te weten schatten en zal te weten komen dat achter de façade, van deze door de Duiters meest gevreesde generaal, een liefhebbende mens school van vlees en bloed.

Het andere kind

         Auteur: Charlotte Link                                              

Psychologische misdaadroman met diepgang

Charlotte Link is een Duitse auteur die succesvol haar boeken exporteert. Het verhaal van Het andere kind speelt zich af in Engeland in het kustplaatsje Scarborough. Het verhaal verplaatst zich van heden naar verleden. De schrijfster schakelt met gemak.
In het verleden speelt het verhaal van Fiona Barnes. De bombardementen van de Duitsers op Londen waren tijdens de Tweede Wereldoorlog dermate ernstig dat ook de moeder van Fiona besloot haar dochter voor haar veiligheid naar het platteland te sturen. Dat werd Scarborough. Fiona kwam terecht in een gastgezin waar ze liefdevol werd opgevangen. De puberzoon wekte met name haar interesse. Wanneer de bombardementen minder ernstig worden, moet Fiona - tegen haar zin- terug naar Londen. Ze kan daar echter niet meer aarden want ze is zeer gesteld geraakt op het kustplaatsje. Zodra de mogelijkheid zich voordoet gaat ze terug. Maar er is veel veranderd, ze vindt niet meer wat ze zocht.
In het heden wordt in Scarborough het verminkte lijk gevonden van een studente. Maanden later vindt er nog een moord plaats. Deze keer op een oude vrouw. Binnen de familie van de oude vrouw blijken - uit het verleden- heikele kwesties te spelen rondom ‘het andere kind’.
Valerie Almond is de politievrouw die de moord onderzoekt. Ze is ambitieus en hoopt de zaak op te lossen zodat ze een treetje hoger kan klimmen op de hiërarchische ladder.
Charlotte Link weeft een web van intriges en familie- en vriendenperikelen binnen een kleine gemeenschap. Dit doet ze met uitermate veel psychologisch inzicht. Haar karakters hebben ‘body’ en ze verrassen. Iemand die aanvankelijk sympathiek lijkt, krijgt naarmate het verhaal vordert andere trekjes waardoor het personage verdieping krijgt. Charlotte Link schrikt er niet voor terug vervelende trekjes aan haar hoofdpersonen toe te kennen. Hierdoor ontstaat schakering en nuance. De schildering van de kustplaats Scarborough past uitstekend bij de sfeer van het boek.
De protagonisten hebben veel weggestopt of ontkend omdat het schuldgevoel ondraaglijk was. Ze hebben weggekeken terwijl ze hadden moeten toekijken. De geschiedenis laat sporen na, ook voor een volgende generatie. 
Het andere kind is een spannende psychologische misdaadroman met diepgang. Het verhaal rondom ‘het andere kind’ is hartverscheurend. Knap werk van deze Duitse schrijfster.

Anderzijds is het einde een beetje – weliswaar verrassend – toch wel cliché, maar dat neemt niet weg dat het 480 bladzijden (van de 495) genieten is van een meeslepend plot.