Deze bittere pikzwarte onmogelijke satire is een meesterlijke puzzel over schuld en boete, moordenaar(s) – de nazi’s -, en vermoordden – de Joden - .en belicht de Holocaust geheel van een andere manier dan tot we tot nog toe gewoon waren, namelijk vanuit het standpunt van de laffe dader of de massamoordenaar, zoals Max Schulz (alias Itzik Finkelstein) zichzelf noemt. Deze zuiver arische Max Schulz wordt op dezelfde dag, 15 mei 1907, in hetzelfde Silezische stadje Wieshalle geboren als de Joodse Itzik Finkelstein, die de zoon is van de eigenaar van de deftige kapsalon 'De heer van de wereld' (en ironisch genoeg, en geheel in tegenstelling tot Max zelf, bedeeld is met een smetteloos 'arisch' uiterlijk: 'blond haar en blauwe ogen, een rechte neus, fijn getekende lippen en mooie tanden'). Terwijl Max er meer als een Jood uitziet. De jongens groeien op als goede vrienden, en Max leert bij Itzik thuis de Joodse manier van leven grondig kennen, bezoekt meer dan eens samen met de Finkelsteins de synagoge en weet zich in Itziks voetspoor te ontwikkelen tot een 'gestudeerde jongeheer' die gymnasium heeft gehad. Net als Itzik wordt hij vervolgens leerjongen in de kapsalon van diens vader Chaim.Max Schulz maakt er vanaf het begin absoluut geen geheim van dat hij een van de daders van de Holocaust is geweest. In 1933 wordt hij, hoewel volstrekt geen antisemiet, lid van de SA, en hij zal het uiteindelijk tot SS'er brengen. In het concentratiekamp 'Laubwalde' (een fictieve naam, net zoals Wieshalle overigens) maakt hij zich medeschuldig aan de moord op 200.000 mensen.Na de oorlog eigent hij zich de identiteit van zijn eveneens vermoorde jeugdvriend toe, laat zich besnijden, zijn SS-tatoeage verwijderen en er een KZ-nummer voor in de plaats zetten, en begint een nieuw leven als Itzik Finkelstein.Eens en wel in Palestina. Waar hij zich ontpopt als een vurig strijder voor de oprichting van de staat Israël en de zionistische zaak, en ten slotte eigenaar wordt van een eigen kapperszaak. Die hij uiteraard 'De heer van de wereld' noemt.Er is geen waarom. De vraag 'Hoe is dat alles toch ooit kunnen gebeuren?' komt in Max Schulz, deze geboren opportunist, zelfs niet op. Wel krijgt hij tegen het einde van het boek toch nog last, op zijn manier, van gewetensknagingen. Hij is schuldig, en hij weet het.Maar hij is de enige. Voor de rest van de wereld is hij de voorbeeldige Joodse burger Itzik Finkelstein. Het lijkt een zware boterham deze roman, maar ironisch genoeg weet de schrijver de afschuwelijke gebeurtenissen op de een of andere manier luchtig te brengen. Anderzijds schuwt de auteur vulgariteiten niet (wat ik niet direct zo nodig vond, maar goed).Een geweldig meeslepend epos is het zeker wel geworden, spannend soms ook. We volgen de jonge Max/Itzik van zijn jeugd tot op oudere leeftijd en intussen krijgen we nog een geschiedenislesje over het ontstaan van de staat Israël. Sommige Duitse auteurs (waaronder Heinrich Böll) noemen het een meesterwerk. Zoals gezegd de zwarte humor zullen velen kunnen smaken, anderen dan weer zullen het te ver gaand vinden. In elk geval kun je over dit boek géén mening hebben en zeker is dat het in je geheugen zal blijven plakken. Ik heb het bijna in een keer uitgelezen, maar oordeel zelf over dit vlot leesbaar controversieel werk als je durft. (was een suggestie op een boekbespreking van radio 1)
Geen opmerkingen:
Een reactie posten