Grote Verwachtingen in Europa

 Auteur: Geert Mak

Grote Verwachtingen is de opvolger van 'In Europa' waarin Geert Mak een uitgebreide bloemlezing geeft van de geschiedenis van Europa in de bewogen 20ste eeuw. Dit nieuwe boek gaat over de nog recentere geschiedenis van Europa, nl. de eerste 20 jaar van de 21ste eeuw.

Zoals we gewoon zijn van Mak is ook dit weer een uit de kluiten gewassen werk. Degelijk, onderbouwd, grondig. Een must-read voor iedereen die de gang van zaken in deze verwarrende en snel evoluerende tijden toch enigszins wil begrijpen, ver weg van de waan van de dag. Tal van onderwerpen worden met feiten gedocumenteerd, toegelicht met kennis van zaken en gestoffeerd met anekdotes en/of persoonlijke meningen van bekende maar ook gewone burgers van overal in Europa. Ook Bart Somers, in de hoedanigheid van burgemeester van Mechelen, krijgt enkele bladzijden toebedeeld om zijn beleid inzake migratie en vluchtelingen in z'n stad toe te lichten. Deze tussenkomsten geven de algemenere historische beschouwing een persoonlijke, menselijke maar ook lokale kijk. Steeds interessant, soms ook wat langdradig.

Geert Mak schets een Europa van politieke besluiteloosheid en machteloosheid. Niet zelden blijken politici goede goede raad van experten in de wind te slaan (waar hebben we dat nog gehoord?). Of wordt eigenbelang of lokaal belang belangrijker dan het Europese. Heel vaak blijkt ook onkunde en te weinig kennis van zake bij de Europese leiders de basis te zijn van slechte of verkeerde beslissingen. 

Uit dit boek blijkt ook dat de Europese eenheid niet vanzelfsprekend is. Een sociale en politieke unie lijkt verder weg dan ooit. Verrechtsing en polarisering (synoniemen?) zetten burgers (opnieuw) tegen elkaar op. Tegelijk wordt door de EU-leiders vaak voorbij gegaan aan de grote verschillen tussen bv. het platte land en de steden, tussen Oost- en West-Europa en tussen het rijke noorden en arme zuiden. Uit de getuigenissen uit de praktijk blijkt dat politiek en hoge ambtenarij heel ver af staan van de realiteit die de Europese burgers ervaren, vooral in die regio's die de trein van de vooruitgang, of wat daar moet voor doorgaan, gemist hebben. De logge administratie, regelneverij en de soms dubieuze rol van de media doen het Europese project uiteraard geen goed. 

Opvallend, de hele klimaatproblematiek blijven een voetnoot in dit voor de rest behoorlijk complete werk. Niet dat het verzwegen of geminimaliseerd wordt, in tegendeel. Het geeft vooral aan dat klimaat in de eerste twintig jaar in Europa, en bij uitbreiding in de wereld, helemaal niet zo hoog op de agenda stond. De eerste schoolstaking van Greta Thunberg dateert dan ook nog maar van 2018 (het boek is gepubliceerd in 2019).

Dit boek is verhelderend en geeft gefundeerd inzicht in onze heel recente hedendaagse geschiedenis die gedomineerd wordt door fake news, propaganda en tendentieuze berichtgeving.

Dirk

Speer

Auteur: Joachim Fest

Een zeer gedetailleerde biografie van de lievelingsarchitect van Adolf Hitler. De Britse historicus Trevor-Roper noemt Albert Speer de ware misdadiger van Nazi-Duitsland. Andere bronnen noemen hem dan weer de enige nazi, onder het regime van de Führer,  met een menselijk gelaat. Beide aspecten komen ruimschoots aan bod, zij het dan met de (hedendaagse) wetenschap dat Fest ook niet helemaal vrij te pleiten is van onpartijdigheid. Ook na zijn vrijlating na de 20 jaar gevangenis exact (tot op het uur) te hebben uitgezeten, laat de wereld Albert Speer niet gerust. Een kruis die hij tot zijn laatste dagen zal meezeulen. In deze verhelderende biografie probeert de schrijver de talloze tegenstrijdigheden onder een noemer te brengen. Enerzijds de mening van velen dat Speer toch maar een architect of een kunstenaar was, anderzijds de ogen sluitend voor het opeisen van gedwongen werkkrachten in concentratiekampachtige omgeving tijdens zijn periode als bewapeningsminister.

In zijn bijna twintig bladzijden tellend besluit, komt Fest er ook niet uit en laat het aan de lezer over hoe de geschiedenis Speer beoordeeld heeft of zal beoordelen.

Speers inspanningen door het bevel van Hitler te omzeilen, om Duitse steden en industrie letterlijk te vernietigen, geven dan weer een heel ander beeld van deze topminister. Door het bevel te negeren, ja zelfs tegen te werken, verloste dit besluit hem tenslotte waarschijnlijk van de strop.

De 20 maal 365 dagen in Spandau zullen echter een stempel op zijn leven zetten.

De inzichten die Joachim Fest oplevert, dragen bij aan het begrip van de breuk die in 1933 optrad onder de (gewone) Duitsers dat van hun land van oude normen en tradities vervreemde en hun tot barbarij en misdaden bracht. Heel het boek is in een nogal academische stijl geschreven en leest niet zo supervlot, maar men komt veel te weten hoe aan het “hof” van Hitler eraan toeging. Een zeer diepgravende analyse van het Derde Rijk, maar – en dat weten we nu - spijtig genoeg gekleurd door de commerciële belangen van de schrijver.

Wie meer wil weten over deze ontwerper van de eerste wereldhoofdstad “Germania”, de Berlijnse rijkskanselarij en zijn vriendschap met de dictator moet absoluut dit boek lezen.

Alleen, zo schrijft Speer ontgoocheld in zijn memoires, blijft er van  al deze projecten en bouwwerken niets meer over. Behalve enkele door mezelf ontworpen straatlantaarns in Berlijn.

Galileo's Finger

Auteur: Peter Atkins

In dit (Engelstalig) boek geeft Peter Atkins in 10 hoofdstukken een overzicht van de belangrijkste wetenschappelijke thema's. Althans volgens hem, al kan ik de keuze wel onderschrijven. Hij heeft het ondermeer over de evolutie, energie, atomen, kwanta en ruimtetijd. Alhoewel het boek bedoeld is voor iedereen met gezonde interesse in algemene wetenschappelijke theorieën is enige voorkennis geen overbodige luxe. Al worden alle noodzakelijke wetenschappelijke achtergrond wordt wel steeds uitgebreid uiteen gezet. Natuurlijk maakt de Engelse taal het er niet makkelijker op. Toch een aanrader en een goed verlengstuk van 'De kleine geschiedenis van bijna alles'.

Special remark: Dit boek heb ik gekocht in Londen, in de grootste 'bookstore' van Europa. Al zeggen ze het zelf. We hebben er in elk geval ongeveer 2 uur in rondgelopen ...